समालोचक ईश्वर बराल र उनका समालोचकीय विशेषता

-

नेपाली, अङ्ग्रेजी तथा संस्कृतका ज्ञाता ईश्वर बराल नेपाली समालोचनाका क्षेत्रमा अग्रपङ्क्तिका समालोचकका रूपमा स्थापित छन्। उनले इन्द्रेनी(२०१३), धर्ती (२०१३) जस्ता साहित्यिक पत्रिकाको सम्पादन गरेर नेपाली साहित्यलाई फस्टाउनमा ठुलो सहायता पुऱ्याएका छन्। 

नेपाली समालोचनामा ईश्वर बरालका योगदानको चर्चा गर्दा प्रथमतः उनले सङ्कलन गरी सम्पादन गरका कृतिहरू उल्लेखनीय छन्। 

उनीद्वारा सङ्कलित र सम्पादित कृतिहरू 

क) झ्यालबाट- २००६ (कथासङ्ग्रह)

ख) हिमालचुली - २०१२ (कवितासङ्ग्रह)

ग) सयपत्री - २०१३ (निबन्धसङ्ग्रह) - ले नेपाली समालोचनाको विकासमा महत्वपूर्ण योगदान दिइएको छ। 

प्रस्तुत यी कृतिहरू सामान्य सङ्ग्रह मात्र नभएर यसमा सङ्कलित विधाका विशेषताहरूबारे गहन अध्ययन र अनुसन्धानमा आधारित भूमिका उनले प्रस्तुत गरेका छन्। 

'झ्यालबाट' मा कथाको उद्भव, स्वरूपगत वैशिष्ट्य र नेपाली कथाको थालनीबारे चर्चा गरेको पाइन्छ।  

'हिमालचुली' मा चक्रपाणी चालिसे देखि धर्मराज थापाका कवितासम्मका नेपाली कविता यात्राको वर्णन विश्लेषण पाइन्छ। 

'सयपत्री' को भूमिकामा निबन्धको उद्भव, यसका प्रकार, विधिगत वैशिष्ट्य र नेपाली निबन्ध साहित्यको अध्ययनपूर्ण र खोजपूर्ण चर्चा गरिएको छ। 

● उनका केही अतिरिक्त कृतिहरू यस प्रकार छन् :-

मोहन कोइरालाका कविता -२०३०

पारिजातका कविता - २०४४ 

● उनका केही मौलिक कृतिहरू :- 

आख्यानको उद्भव- २०३९

राजविलोचन जोशी- २०५३

देवकोटा र उनका काव्य - २०५५ 

● विशेषता :- 

• उनले सैद्धान्तिक तथा व्यवहारिक दुवै प्रकारको समालोचना लेखको पाइन्छ। 

• सैद्धान्तिक प्रकृतिका समालोचनाहरूमा पूर्वीय एवम् पाश्चात्य सिद्धान्तहरूको चर्चा गरिएको पाइन्छ। 

• उनका समालोचनाहरू नयाँ तथा पुराना दुवै थरिका लेखकहरूसँग सम्बन्धित भएको हुन्छ।  पुरानासँग सम्बन्धित समालोचनाहरू बडी अन्वेषणपरक छन् भने नयाँहरूसँग सम्बन्धित समालोचनाहरू विश्लेषणपरक छन्। 

• उनले आफ्ना समालोचनाहरूमा कृतिका बाह्य कुराहरूलाई भन्दा कृति भित्रको आन्तरिक सामग्रीलाई बडी महत्त्व दिइएको पाइन्छ।  

• उनका समालोचनाहरू गम्भीर किसिमका छन्।

• उनका समालोचनाहरूमा बौद्धिकता, विद्वता तथा विश्लेषणात्मकता पाइन्छ।  

• उनका समालोचनाहरूमा नेपाली झर्रा शब्दहरूको प्रयोग भएको पाइन्छ।  


टिप्पणियाँ

एक टिप्पणी भेजें

इस ब्लॉग से लोकप्रिय पोस्ट

लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा को परिचय

-
चित्र
कवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा को जन्म वि• सं• १९६६ मा नेपालको धोबीधारा भन्ने ठाउँमा भएको थियो। पं• तिलमाधव देवकोटा का पुत्र लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा को न्वारनको नाउँ तीर्थमाधव देवकोटा हो।     उन्चास वर्षको अल्पायुमै स्वर्गवासी देवकोटाले अन्य साहित्यकारले भन्दा धेरै गुणा बेसी योगदान नेपाली साहित्य जगत्मा दिएका छन्। उन्को अनेकौ कृति र रचनाहरुले  नेपाली साहित्यलाई धनी बनाएको छ। उनी राणासासन कालमा जन्मिएका हुनाको कारण उन्ले त्यस्तो कलम चलाउने जगा प्रप्त गर्न सकेनन्।  नेपाली साहित्यमा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा को नामोच्चारण हुने बित्तिकै उन्लाई आशु कवि भनेर चिनिन्छ र त्यहाँ देखि बाहेक माहाकवि भनेर। उनि कवि मात्र नभएर एक सफल उपन्यासकार अनि निबन्दकार पनि थिए। उन्को पहिलो प्रकासित निबन्द "आषाढको पन्द्र" हे र यहि निबन्दलाई नेपाली साहित्यको सर्वप्रथम आधुनिक नेपाली निबन्द भनेर मानिने गरिन्छ।  उन्को लेखन शैली एकदमै सरल र सहज थियो यसैकारणले गर्दा उन्को रचनाहरूको पठन गरि रसपान गर्न एक्दमै सुगम छ। 
और पढ़ें

शोधको अर्थ, परिभाषा, स्वरुप र विशेषता

-
अर्थ:  शोध भन्नाले साधारण भाषामा खोज्नु वा सोध्नु बुझिन्छ। शोधको शाब्दिक अर्थ शुद्ध गर्नु वा खोज्नु हो। प्राज्ञिक क्षेत्रमा यस्को अर्थ कुनै विषयमा गहण अध्ययनका साथ गरिने खोज हुन्छ। शोधका निम्ति अनुसन्धान, अन्वेषण, गवेषण आदि शब्दहरुको पनि प्रयोग गरिएको हामीले थुप्रै जग्गामा देख्न सक्छौ।  शोधका परिभाषा: शोध भनेको खोजी हो। कुनै क्षेत्र, विषय आदिमा सिमित रही नयाँ ज्ञान प्राप्ति हुने अभिप्रायले व्यवस्थित ढङ्गमा गरिने खोज कार्यलाई शोध भनिन्छ। यसप्रकारले शोधलाई सामान्य रुपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। तर यसको निश्चित परिभाषा, भने दिन सकिदैन। यसैले विभिन्न विद्वानहरुले दिएका परिभाषाहरु निम्न प्रकार प्रस्तुत गरि शोधको परिभाषा दिने प्रयत्न गरिएको छ।  रेडमेन र मेरी :   "शोध नयाँ ज्ञान प्रप्तिका लागि गरिने गहण सुव्यवस्थित कार्य हो। "   जोन डब्ल्यू वेस्ट :   "बडी औपचारिक ज्यादै व्यवस्थित र गहण विश्लेषणको वैज्ञानिक विधि अङ्गालिने प्रक्रियालाई शोध भनिन्छ। "  जे एच मेक्ग्रेथ :   "व्यक्ति एवं समाजलाई प्रोत्साहित गर्ने र सहायक हुने प्रभावकारी ढङ्गले ...
और पढ़ें

नेपाली समालोचना र समालोचनाको वर्गिकरण

-
 समालोचना नेपाली साहित्यको सबभन्दा नव साहित्यिक विधा हो। पाचाय साहियमा हुर्केको समालोचना लगभग दुई सताब्दी पश्चात नेपाली साहित्यमा आएको भनेर हामीले जान सक्छौ।  साधारण रुपमा समालोचनालाई परिभाषित गर्न परेमा कुनै पनि सृजनात्मक साहित्य, कृति वा कृतिकारको गुण, दोष, विशेष्ता आदि केलाउने वा खुट्याउने प्रक्रियालाई समालोचना भनिन्छ। समालोचनाको मुख्य कार्य नै साहित्य वा साहित्यकार को गुण, दोष, विशेष्ता खुट्याउन हो।  सृजनात्मक साहित्यले के कस्तो दिशा लिँदैछ र साथै यसको रुप कस्तो हुनुपर्छ भनेर समालोचनाले बताउने गर्छ। यसैकारण समालोचना साहित्यमा हेर्नपर्दा एक मार्गदर्शकको रुपमा देखापर्छ। सृजनात्मक साहित्य बिना समालोचना पोष्टिन सक्दैन र यसैकारण समालोचना सृजनात्मक साहित्यमा भर परिरहेको हुन्छ।  वर्गिकरण:  समालोचना सामान्य रुपमा साहित्यका सैद्धान्तिक पक्ष पनि सम्बन्धित हुन सक्छ र साहित्यिक कृतिका व्यवहारिक पक्ष सत पनि। यस किसिमले समालोचना मुलतः दुई प्रकारका हुन्छन्  १) सैद्धान्तिक २) व्यवहारिक १) सैद्धान्तिक: सैद्धान्तिक समालोचनामा कृतिका वस्तु, रुप आदिलाई आधार बनाएर कृतिका व्...
और पढ़ें